Sáng ngày 9/6/2026, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 (AFF 2026) với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm” đã chính thức khai mạc tại Hà Nội do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì, với sự tham dự của Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn và đông đảo Đại sứ, học giả, nhà nghiên cứu. Thủ tướng Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr – Chủ tịch ASEAN 2026 tham dự theo hình thức phát biểu ghi hình. Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh tham dự sự kiện.
Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh trong bối cảnh thế giới biến đổi sâu sắc, ASEAN không chỉ cần thích ứng mà còn phải chủ động định hình tương lai của chính mình. Thủ tướng đề xuất ba định hướng chiến lược lớn, trong đó đặt trọng tâm vào mục tiêu xây dựng ASEAN thành một “cộng đồng thực sự của người dân”. Theo đó, mức độ thành công của toàn khối ASEAN không chỉ đo lường bằng con số tăng trưởng GDP, mà phải được đánh giá qua chất lượng cuộc sống, sự bảo vệ dành cho các nhóm dễ bị tổn thương và mức độ gắn kết của mỗi người dân với cộng đồng chung. Thủ tướng khẳng định giá trị lớn nhất của ASEAN trong gần 60 năm qua là khả năng biến khác biệt thành hợp tác, duy trì nguyên tắc thống nhất không triệt tiêu đa dạng và hội nhập nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng.
Định hướng lấy con người và bản sắc văn hóa làm cốt lõi để kiến tạo tương lai cũng nhận được sự đồng thuận cao từ các nhà lãnh đạo ASEAN. Trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026, Thủ tướng Philippines nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ an toàn cho công dân trước các cú sốc bên ngoài và khẳng định tiến trình bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) phải được ứng dụng bình đẳng, trong đó con người luôn ở vị trí trung tâm.
Về phương diện hợp tác và phát triển, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cùng Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone đề nghị tập trung vào các giải pháp tăng cường khả năng tự cường, kết nối chuỗi cung ứng, đầu tư vào giáo dục, mở rộng mạng lưới kết nối toàn diện qua các tuyến đường sắt, hàng không và hàng hải, kết hợp với các cơ chế quản trị công nghệ mới hiệu quả.
Từ góc nhìn bản sắc, Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão khẳng định sự đa dạng về văn hóa và lịch sử trong ASEAN là nguồn trí tuệ và sức mạnh nội tại to lớn, tạo cơ sở vững chắc để toàn khối gia tăng mức độ gắn kết và chung tay định hình tương lai.
Chia sẻ quan điểm về bản sắc ASEAN, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhấn mạnh, tương lai khối ASEAN phụ thuộc vào việc vượt ra ngoài các khuôn khổ liên chính phủ để củng cố bản sắc chung. Đứng trước các thách thức dễ bị tổn thương của khu vực, Tổng Thư ký đề nghị các quốc gia thành viên đẩy nhanh việc đưa các hiệp định khung về an ninh năng lượng và khuôn khổ kinh tế số vào thực tiễn hoạt động.
Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 cho thấy định hướng phát triển của khu vực đang được xây dựng dựa trên sự song hành giữa sức mạnh kinh tế, công nghệ và sự gắn kết chặt chẽ về văn hóa. Qua các phiên thảo luận, Diễn đàn Tương lai ASEAN tiếp tục khẳng định vị thế là nền tảng đối thoại chiến lược đa thành phần, nơi các nhà hoạch định chính sách, giới doanh nghiệp và cộng đồng học giả cùng đưa ra các giải pháp thực tiễn. Những kết quả đạt được tại Diễn đàn sẽ đóng góp trực tiếp vào quá trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, trong đó có Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN giai đoạn 2026-2035, hướng tới xây dựng một khu vực đoàn kết, tự cường, đổi mới sáng tạo, nơi mọi thành quả hội nhập đều phục vụ cho hòa bình, ổn định và lợi ích thiết thực của người dân.
Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) là sáng kiến do Việt Nam khởi xướng từ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43, với kỳ vọng trở thành nền tảng đối thoại chiến lược đa thành phần, đa cấp độ nhằm thúc đẩy tư duy chính sách dài hạn và bổ trợ thiết thực cho các cơ chế chính thức của khối. Bước sang kỳ tổ chức thứ ba, AFF 2026 diễn ra trong hai ngày 9-10/6 tại Hà Nội, thu hút hơn 600 đại biểu tham dự trực tiếp. Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, chương trình nghị sự của Diễn đàn bao gồm 5 phiên toàn thể, tập trung phân tích và đề xuất giải pháp cho các vấn đề trọng tâm: tự cường và đoàn kết trong thế giới biến động, thúc đẩy các sáng kiến ngăn ngừa xung đột, ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) bao trùm, an ninh năng lượng và các mô hình phát triển kinh tế mới.
Đặc biệt, bên lề diễn đàn năm nay có sự kiện Hội nghị bàn tròn Thanh niên AFF mang chủ đề “Khát vọng 2030”, diễn ra vào ngày 8/6 tại Học viện Ngoại giao. Hoạt động này quy tụ các đại biểu thanh niên từ các quốc gia thành viên ASEAN và Vương quốc Anh, hướng tới việc thông qua Tuyên bố Tầm nhìn Thanh niên AFF 2030. Kết quả từ hội nghị bàn tròn sẽ đóng góp trực tiếp vào báo cáo chung đệ trình lên Hội nghị Cấp cao ASEAN vào tháng 11/2026.